Tablets op school, interactieve tool of boek achter glas?

Samenvatting

In tegenstelling tot Nederland en de Scandinavische landen, worden in het Vlaamse onderwijs weinig tablets gebruikt. Hedendaags telt Vlaanderen amper één school (nl. het secundair onderwijs Sint-Jozef Sint-Pieter in Blankenberge) waar alle leerlingen tijdens de lessen tablets hanteren. Dit is onder meer toe te schrijven aan de digitale handboeken die weinig origineel zijn. In de meeste gevallen zijn deze maar PDF-bestanden van het handboek, hetgeen weinig interactie uitlokt bij de leerlingen. Doordat de vraag bij de uitgeverijen echter beperkt blijft, wordt een grote investering (en dus verbetering van het materiaal) alsmaar uitgesteld. Kortom, de papieren handboeken zullen nog enige tijd meegaan in het Vlaamse onderwijs!

Reflectie

In deze hoogtechnologische samenleving is het gebruik van een smartphone, een laptop en/of een tablet haast een gewoonte geworden. Wanneer er echter gekeken wordt naar het tabletgebruik op school, waar dit artikel zich op focust, blijkt dit in Vlaanderen nog geen evidentie te zijn. Dit in tegenstelling tot de vele voordelen die tablets bieden. Enkele pluspunten zijn:

• Mogelijkheid tot differentiatie en zelfsturend onderwijs: In de Specifieke Lerarenopleiding van de VUB werd reeds meerdere malen gewezen op het belang van 'gedifferentieerd lesgeven'. Tablets bieden de mogelijkheid om op een eenvoudige manier onderwijs op maat van de leerlingen te leveren (tempodifferentiatie) en extra ondersteuning te bieden aan leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften (o.a. Vanhemelryck en Van Assche, 2013; Bulckaert, 2015; Huygen, 2015). Tablets zorgen er met andere woorden voor dat verschillen tussen leerlingen worden opgemerkt en hier positief op wordt ingespeeld, hetgeen ik aanmoedig. Logischerwijze brengt dit ook enkele gevolgen met zich mee voor de leerkracht. Deze vervult minder de rol van vakexpert die frontaal lesgeeft, maar begeleidt de leerlingen eerder als een soort coach die zorgvuldig de vorderingen van de leerlingen opvolgt en bijstuurt indien nodig (Vanhemelryck en Van Assche, 2013; Stevens, 2015). Natuurlijk is het niet de bedoeling dat tablets elke les worden gebruikt. Het is pas door tablets efficiënt te gebruiken, dat het probleemoplossend denken van de leerlingen wordt aangescherpt (Stevens, 2015). 
• Gebruiksvriendelijke, lichte informatiebron: Tablets zijn erg handig om snel (en overal) informatie op te zoeken (mits een goede internetverbinding). En wordt er niet gezegd dat indien je zelf iets opzoekt, je het ook beter onthoudt? Daarnaast is een tablet, vergeleken met leer- en werkboeken, erg licht. Geen gezeul meer met zware boekentassen, tablets zijn voordelig voor de rug van leerlingen. Als toekomstige leerkrachten zijn we hier toch ook mee begaan? Verder worden de ICT-vaardigheden van de leerlingen aangescherpt door tablets te gebruiken (Verheyden, 2015). Hopelijk zorgt dit dan ook voor een bredere kijk bij de leerlingen (cf. het is niet enkel een toestel om te gamen of sociale media te checken).
• Grotere betrokkenheid bij leerlingen: Onderzoek heeft uitgewezen dat indien tablets gebruikt worden tijdens de les, het welbevinden en de motivatie van de leerling toeneemt (Vanhemelryck en Van Assche, 2013). We hebben allemaal wel eens een les meegemaakt die ons minder interesseerde. Moesten er op dat moment tablets worden ingezet, prikkelde het onze interesse mogelijks meer. Hierbij dient men wel in acht te nemen dat tabletgebruik niet automatisch leidt tot betere cijfers op school (zie OESO rapport) (Belga/RR, 2015; Van Belle, 2015). Meer nog, indien de leerkracht niet zorgt voor voldoende afwisseling tijdens (maar ook tussen) de lessen, zal het tabletgebruik op school vermoedelijk minder positief onthaald worden bij de leerlingen (Bulckaert, 2015). Tablets bieden dan wel de mogelijkheid om de leerstof interactief, spelenderwijs aan te brengen en kan de opdrachten nauwer laten aansluiten bij de leefwereld, talenten en interesses van de leerlingen, het dient nog steeds als leermiddel (en dus niet als gadget) gebruikt te worden (Vanhemelryck en Van Assche, 2013; Bulckaert, 2012 en 2015; Huygen, 2015). Tablets moeten met andere woorden wel degelijk een meerwaarde bieden van zodra ze worden ingezet in het onderwijs.

In bovenstaande voordelen kan ik me, als toekomstige leerkracht best wel vinden. Wat houdt de Vlaamse leerkrachten hedendaags dan nog tegen om tablets niet te gebruiken? Ook hier bestaan allerlei redenen voor:

• Sterk technisch team nodig: Eén van de vele uitdagingen heeft te maken met het feit dat de desbetreffende school best een ICT-coördinator aanwijst die personeelsleden de nodige ondersteuning biedt bij het tabletgebruik op school (Vanhemelryck en Van Assche, 2013). Daarnaast is het belangrijk dat het gehele leerkrachtenteam achter het tabletgebruik staat, het moet passen binnen het gehele plaatje (het pedagogische project). Hiermee bedoel ik echter niet dat elke leerkracht een tablet moet gebruiken tijdens zijn/haar les. Een recent artikel uit De Standaard toonde aan dat er een positief verband bestaat tussen tabletgebruik op school en het krijgen van stress bij leerkrachten (voornamelijk de oudere generatie) (Ysebaert, 2016). Door ook deze leerkrachten te ondersteunen en de nodige hulp te bieden bij allerhande technologische vernieuwingen, worden mogelijks frustraties vermeden. Er is niets zo vervelend als werken met een hulpmiddel dat je zelf niet begrijpt. Regelmatige (technologische) bijscholingen zullen eveneens belangrijk zijn, alsook het uitwisselen van informatie en tips met het leerkrachtenteam.
• Ontbreken van handige en ondersteunende apps: Hedendaags bestaat er in het Vlaamse onderwijs een "app-gap" (Vanderhoven en Van Hove, 2016). Zoals dit artikel reeds duidelijk aangaf, vinden Vlaamse leerkrachten digitale handboeken weinig origineel. Er zijn geen goede ondersteunende apps beschikbaar (Alsteens, 2016). Hieruit vloeien volgende vragen voort: Waarom zouden we tablets gebruiken op school, indien de apps de wensen overlaten? Waarom zouden we handboeken vervangen door tablets indien deze slechts een digitale kopie van het handboek zijn? Een artikel uit Klasse (2012) heeft niets voor niets de titel "De beste app is de leraar". De leerkracht vervult een belangrijke rol die niet onderschat mag worden. Verder kan men zich afvragen waarom scholen tabletgebruik zouden toestaan, aangezien leerlingen thuis al voortdurend bezig zijn op hun smartphone, laptop en/of tablet. Is dit wel gezond?
• Afleiding voor leerlingen: Uit onderzoek is gebleken dat leerlingen sneller afgeleid zijn indien tablets gebruikt worden (Vanhemelryck en Van Assche, 2013). Mogelijks is dit, naast de kostprijs, eveneens een belangrijke reden waarom scholen geen tablet (durven te) gebruiken. Een kritische kanttekening die hierbij gemaakt kan worden: het is de rol van de leerkracht om de leerlingen in te lichten over de gevaren van het Internet en duidelijk mee te geven dat Internet voor meer gebruikt wordt dan enkel maar het checken van sociale media en het spelen van games.

Besluit

Hoewel tablets heel wat voordelen bieden vergeleken met de doodnormale handboeken, ben ik van mening dat ze het onderwijs niet mogen overheersen indien ze enkel en alleen maar gebruikt worden als cool gadget. Naast een papieren boek kunnen ze perfect gebruikt worden tijdens de les. Het kan zowel voor de leerkracht als de leerlingen een handig hulpmiddel zijn en een didactische meerwaarde bieden indien het efficiënt gebruikt wordt. Daarenboven dient men geen tablet te gebruiken tijdens elke les. Variatie is een sleutelwoord! Een ICT-coördinator lijkt me tevens een goede zet. Op deze manier kan de nodige ondersteuning geboden worden aan zij die het nodig hebben en kunnen handige tips onderling uitgewisseld worden. Men kan als het waren leren van elkaar!

Een tablet gebruiken als boek achter glas? Nee.
Een tablet gebruiken als interactieve tool? Ja.

Referenties

Artikels:  

Alsteens, L., iPad is nog te vaak 'boek achter glas'. 18 februari 2016. De Standaard. Geraadpleegd op 22 maart 2016. <http://www.standaard.be/cnt/dmf20160217_02134503> 

Alsteens, L., Tablets breken niet door op Vlaamse scholen. 18 februari 2016. De Standaard. Geraadpleegd op 22 maart 2016. <http://www.standaard.be/cnt/dmf20160217_02135188?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+dso-nieuws-binnenland+%28De+Standaard+Online%3A+Binnenland%29>

Overige bronnen:

Belga/RR, OESO: 'Leerlingen die meest met computer werken hebben slechtste resultaten'. 15 september 2015. Knack. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <http://www.knack.be/nieuws/wereld/oeso-leerlingen-die-meest-met-computer-werken-hebben-slechtste-resultaten/article-normal-605283.html>

 

Bulckaert, W., Tablets op school: de beste app is de leraar. November 2012. Klasse. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <https://www.klasse.be/archief/tablets-op-school-de-beste-app-is-de-leraar/>

Bulckaert, W., Tablets op school? Zo pak je het aan! 5 juni 2015. Klasse. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <https://www.klasse.be/1998/tablets-op-school-zo-pak-je-het-aan/>

Huygen, M., Zin en onzin van tablets in de klas. 6 november 2015. NRC.nl. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <http://www.nrc.nl/next/2015/11/06/zin-en-onzin-van-tablets-in-de-klas-1554304>

Stevens, C., De iPad-school: het onderwijs van de toekomst? 15 ndecember 2015. Het Laatste Nieuws. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <http://www.hln.be/hln/nl/33722/Vacature/article/detail/2557069/2015/12/15/De-iPad-school-het-onderwijs-van-de-toekomst.dhtml>

Van Belle, B., 'Meer technologie leidt niet tot betere kennis'. 15 september 2015. De Standaard. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <http://www.standaard.be/cnt/dmf20150915_01867984>

 

Vanderhoven, E. en Van Hove, S., Mind the app-gap! Tablet-scholen in het secundair onderwijs vinden aanbod educatieve apps ontoereikend. 2 september 2015. Mediawijs.be Geraadpleegd op 25 maart 2016. <https://mediawijs.be/nieuws/mind-app-gap-tablet-scholen-het-secundair-onderwijs-vinden-aanbod-educatieve-apps>

 

Vanhemelryck, K. en Van Assche, L., Swipen is het nieuwe leren. September 2013. Klasse. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <https://www.klasse.be/archief/swipen-is-het-nieuwe-leren/>

 

Verheyden, L., 7 redenen voor een smartphone in de klas. 4 juni 2015. Klasse. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <https://www.klasse.be/1394/7-redenen-voor-een-smartphone-in-je-klas/>

 

Ysebaert, T., 'Tablet geeft oudere leraressen stress'. 2 maart 2016. De Standaard. Geraadpleegd op 25 maart 2016. <http://www.standaard.be/cnt/dmf20160301_02159433>

Is Smartschool wel zo smart?

Samenvatting

In een online artikel van De Morgen (22/02/2016) staat dat de jeugdbeweging KAJ (de Kristelijke Arbeidsjongeren) zich tegen het digitaal platform Smartschool keert. Ze vinden het niet kunnen dat leerlingen gedurig online moeten zijn. Leraren kunnen een verscheidenheid aan opdrachten lastminute naar hun leerlingen sturen, tot grote frustratie van deze laatsten. Anderzijds blijkt Smartschool ook een bron van ergernis te zijn voor de leraren zelf. De druk komt namelijk zwaar op de ketel te staan door het feit dat leerlingen en collega’s hen op elk gegeven moment berichten kunnen sturen. De vakbonden scharen zich dan ook aan de zijde van de KAJ en melden dat er duidelijkere regels moeten komen op schoolniveau omtrent het gebruik van Smartschool.

Smartschool?

Smartschool is een digitaal platform waar intussen negen op de tien scholen gebruik van maken. Volgens Smartbit, het bedrijf dat Smartschool op de markt brengt, vergemakkelijkt het platform het werk van elke leerkracht. Zowel kleine als grote scholen zijn volgens hen gebaat bij het gebruik van hun product. Algemeen worden hun diensten in vier grote blokken onderverdeeld, namelijk communicatie, administratief, educatief en leerlingenvolgsysteem. Onder communicatie valt voornamelijk het berichtensysteem, maar ook nieuwsberichten en zelfs de mogelijkheid om fora op te starten. Administratie is zonder twijfel het stokpaardje van Smartschool. Hun sterkte zien zij namelijk zelf in de vele didactische toepassingen die mogelijk zijn, zoals bijvoorbeeld de jaarplannen en de digitale schoolagenda. Het luik ‘educatief’ kan gebruikt worden door leerlingen om opdrachten in te dienen. De leraar kan dan weer oefeningen en presentaties publiceren dat het een lieve lust is. Het is zelfs mogelijk om een wiki op te starten of leerlingen onder supervisie te laten samenwerken. Ten slotte is er ook het leerlingenvolgsysteem. Afwezigheden registreren, rapportering en het gedetailleerd opvolgen van het doen en laten van leerlingen kunnen nu dus digitaal gebeuren.

Smartschool gaat steeds mee met zijn tijd. Zo bestaat er nu ook de Smartschool-app en passen ze hun systeem gedurig aan, want technologie staat niet stil.

En dan nu het addertje onder het gras?

Het systeem van Smartschool lijkt met andere woorden een waar geschenk te zijn. Gedaan met al dat papierwerk, lang leve de digitale revolutie op de schoolbanken. Toch lijkt niet alles rozengeur en maneschijn te zijn. In 2013 werd reeds door de Vlaamse Scholierenkoepel (VSK) aan de alarmbel getrokken. Ook volgens hen mag er niet verwacht worden dat leerlingen na de schooluren steeds bereikbaar zijn. Zij richtten zich via een parlementaire vraag tot toenmalig Minister van Onderwijs Pascal Smet. Moeten afspraken omtrent Smartschool niet opgenomen worden in schoolreglementen? Minister Smet schoof de vraag vakkundig door naar de scholen zelf, vermits zij volgens hem het meeste rekening kunnen houden met de eigenheid van de leerlingen.

Op dat moment stond het Vlaams Katholiek Onderwijs meteen klaar om hun woordvoerder erop uit te sturen met de boodschap dat ook de leerlingen niet mogen verwachten dat hun leraar gedurig bereikbaar is. Dit is intussen drie jaar geleden en kennelijk is er nog steeds geen verbetering merkbaar aan de horizon.   

De negatieve kant van Smartschool komt vaak samen met de term ‘huiswerk’ in het daglicht te staan. Over het nut en de nutteloosheid van huiswerk wordt al jaar en dag hevig gediscussieerd en er werden al verschillende onderzoeken rond opgezet. Anno 2016 zijn academici er nog steeds niet uit hoe zinvol huiswerk is. Onderzoek door Lindsay H. Cooper en J.C. Valentine bracht naar voor dat huiswerk een positief effect heeft op leerprestaties, maar dat er wel rekening gehouden moet worden met het niveau (leerjaar) van de leerling. Critici werpen dan weer het argument in de strijd dat er methodologische tekortkomingen zijn binnen het onderzoek naar het nut van huiswerk. Effectiviteit van huiswerk zou immers erg verschillen per steekproef.

Of huiswerk nu positieve effecten met zich meebrengt of niet, er moet in mijn ogen ten allen tijde vermeden worden dat leerlingen onder een gedurige druk komen te staan. Het zou toch niet mogen dat leraars via Smartschool extra taken doorsturen, waavoor vaak strakke deadlines ingesteld worden. Als we de KAJ en het VSK mogen geloven, is hier nog veel werk aan de winkel.

Het is een welbekend feit dat (te) veel leraren geveld worden door stress, burn-outs of – in extreme gevallen – depressies. Dit heeft alles te maken met de enorme werklast die op de schouders van die leerkrachten rust. Niet alleen moeten zij zorgen voor leerrijke, interessante en gevarieerde lessen, maar ze staan ook in voor de begeleiding van leerlingen. Jos Van der Hoeven van de onderwijsvakbond COC meldt dat zaken als het opvolgen van het digitaal leerplatform Smartschool de druppels zijn die de emmers van velen doen overlopen. Ondanks het feit dat er van de daken geschreeuwd wordt dat Smartschool het leven van de leraars vergemakkelijkt, mag dit dus best met een korreltje zout genomen worden.

Besluit

Uit eigen ervaring weet ik dat Smartschool zowel voor de leerling als voor de leraar jammer genoeg niet enkel positieve gevolgen met zich meebrengt. Ook ik heb als leerling nogal tandenknarsend het zinnetje ‘het stond op Smartschool’ moeten aanhoren. Als stagiaire sta ik nu aan de andere kant van het verhaal en hoewel de frustraties een minder grote omvang aannemen, zijn ze zeker aanwezig. Smartschool is inderdaad fantastisch voor leraars die administratief minder begaafd zijn. Het is zonder meer een geweldige hulpbron bij het leraarschap en leerlingen kunnen er in sommige gevallen voordeel uit halen. Anderzijds is het toch weer een manier waarop het werk van zowel leerling als leraar zich subtiel mee naar huis verplaatst. Als overtuigd tegenstander van huiswerk – zowel voor de leerling als de leraar – ben ik dan ook van mening dat Smartschool een handig platform is, zolang het binnen de perken gehouden wordt.

En, zoals de scholierenkoepel in mijn ogen terecht opmerkt, misschien moeten we ons krijtbord niet meteen naar de vuilbak doorverwijzen nu technologisch hoogstandjes als Smartschool en het Smartboard het klaslokaal overmeesteren. Dat is misschien stof voor een volgende discussie.

Bronnen

Artikels Smartschool en druk (februari 2016)

De Morgen: Smartschool doet druk op leerlingen en leraars enorm toenemen. (22 februari 2016). Geraadpleegd via:

http://www.demorgen.be/binnenland/-smartschool-doet-druk-op-leerlingen-en-leraars-enorm-toenemen-bf4629d5/

Het Nieuwsblad: Leerlingen én leerkrachten in opstand tegen Smartschool. (22 februari 2016). Geraadpleegd via:http://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20160221_02141866

Knack: Smartschool: Vloek of zegen voor de school? (22 februari 2016). Geraadpleegd via: http://www.knack.be/nieuws/smartschool-vloek-of-zegen-voor-school/video-iwatch-669003.html

Andere artikels

HLN.be: “Laat scholieren digitaal met rust na de schooluren”. (22 mei 2013). Geraadpleegd via http://www.hln.be/hln/nl/1265/Onderwijs/article/detail/1637850/2013/05/22/Laat-scholieren-digitaal-met-rust-na-de-schooluren.dhtml

HLN.be: Burn-out, stress en depressie houden steeds meer oudere leerkrachten thuis. (02 februari 2015). Geraadpleegd via:

http://www.hln.be/hln/nl/1265/Onderwijs/article/detail/2202985/2015/02/02/Burn-out-stress-en-depressie-houden-steeds-meer-oudere-leerkrachten-thuis.dhtml

Overige 

Website Smartschool: http://www.smartschool.be/doelgroep/secundair-onderwijs/ (geraadpleegd op 13/03/2016).

Vlaamse Scholierenkoepel.  Nieuwe media in de klas: meerwaarde of gadget? VSK-advies over nieuwe en sociale media. (16 maart 2013). Geraadpleegd via: https://www.scholierenkoepel.be/sites/default/files/wysiwyg/advies_nieuwe__sociale_media_op_school_2013-03-16.pdf

SCHRYVERS (K.). Schriftelijke vraag aan Vlaams Parlement (Pascal Smet): schoolgaande jeugd – recht op vrije tijd. (04/06/2013). Geraadpleegd via:

http://www.sociaalcultureel.be/jeugd/parlement/SV_vrijetijd-schoolgaandejeugd.pdf

DEPREZ (J.). Opvattingen over onderwijs en huiswerk: een onderzoek bij ouders met kinderen in de lagere school. Universiteit Gent, faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, 2011. Geraadpleegd via: http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/789/264/RUG01-001789264_2012_0001_AC.pdf